اگر در روستا زندگی می‌کنید و به دنبال راه‌اندازی یک کسب‌وکار با حمایت جهاد کشاورزی هستید، گزینه‌ها فقط به دامداری و کشاورزی سنتی محدود نمی‌شوند. پرورش قارچ، زنبورداری، گلخانه، گیاهان دارویی، پرورش طیور، شیلات، بسته‌بندی محصولات و صنایع تبدیلی از جمله فعالیت‌هایی هستند که در برنامه‌های مختلف بخش کشاورزی مورد حمایت قرار گرفته‌اند.
البته یک نکته را همان ابتدا باید روشن کرد: چیزی به نام «فهرست واحد و همیشگی مشاغل روستایی جهاد کشاورزی» که برای تمام استان‌ها و تمام سال‌ها دقیقاً یکسان باشد وجود ندارد. نوع طرح‌های قابل حمایت، سهم اعتبارات، ظرفیت منطقه و شرایط دریافت تسهیلات می‌تواند براساس استان و فراخوان هر سال تغییر کند. قانون حمایت از توسعه و ایجاد اشتغال پایدار در مناطق روستایی و عشایری نیز چارچوب حمایت از ایجاد اشتغال در این مناطق را فراهم کرده است.
لیست مشاغل روستایی مرتبط با جهاد کشاورزی
برای اینکه انتخاب ساده‌تر شود، مهم‌ترین فعالیت‌ها را می‌توان در چند گروه تقسیم کرد:
| حوزه | نمونه مشاغل و طرح‌ها |
|---|---|
| زراعت | کشت گندم، جو، حبوبات، زعفران، گیاهان دارویی و محصولات کم‌آب‌بر |
| باغداری | احداث و توسعه باغ میوه، نهالستان، گل محمدی و محصولات باغی |
| گلخانه | تولید سبزی و صیفی، گل و گیاه زینتی، نشا و محصولات گلخانه‌ای |
| دامپروری | پرورش گاو، گوسفند، بز و دام سبک |
| طیور | مرغ بومی، مرغ تخم‌گذار، بلدرچین، بوقلمون و سایر طیور |
| زنبورداری | تولید عسل و فرآورده‌های مرتبط با زنبور عسل |
| پرورش قارچ | تولید قارچ خوراکی در مقیاس خانگی یا کارگاهی |
| شیلات | پرورش ماهی و سایر فعالیت‌های آبزی‌پروری |
| صنایع تبدیلی | خشک‌کردن، فرآوری و تبدیل محصولات کشاورزی |
| بسته‌بندی | بسته‌بندی حبوبات، خشکبار، سبزی، میوه و محصولات محلی |
| صنایع غذایی روستایی | تولید مربا، ترشی، خشکبار، شیرینی و فرآورده‌های غذایی مجاز |
| خدمات کشاورزی | فعالیت‌های مکانیزاسیون، ماشین‌آلات و خدمات مرتبط با تولید |
این دسته‌بندی یک فهرست راهنماست، نه تضمین پرداخت وام برای تمام موارد. برای نمونه، جهاد کشاورزی مازندران در سال ۱۴۰۵ از پرداخت تسهیلات به طرح‌هایی مانند پرورش گل و گیاه، قارچ، زنبور عسل، دامپروری، آبزی‌پروری، بسته‌بندی مواد غذایی و تولید برخی محصولات غذایی خانگی خبر داده است.
1. پرورش قارچ
پرورش قارچ برای افرادی جذاب است که زمین کشاورزی بزرگی در اختیار ندارند. این فعالیت را می‌توان در یک فضای سرپوشیده مناسب شروع کرد، اما کنترل دما، رطوبت، تهویه و بهداشت اهمیت زیادی دارد.
بزرگ‌ترین اشتباه این است که فقط هزینه خرید کمپوست و تجهیزات را محاسبه کنید. پیش از شروع باید بازار فروش را هم مشخص کنید؛ چون قارچ تازه ماندگاری محدودی دارد.
پرورش قارچ در میان زمینه‌هایی قرار گرفته که در برخی برنامه‌های مشاغل خانگی بخش کشاورزی برای دریافت تسهیلات معرفی شده‌اند.
2. زنبورداری و تولید عسل
اگر منطقه شما پوشش گیاهی و شرایط مناسب داشته باشد، زنبورداری یکی از مشاغلی است که می‌توان بدون داشتن چند هکتار زمین کشاورزی وارد آن شد.
درآمد زنبورداری نیز فقط از عسل نیست؛ در مقیاس حرفه‌ای محصولاتی مانند موم و سایر فرآورده‌های کندو می‌توانند بخشی از مدل درآمدی باشند.
با این حال، زنبورداری شغل کاملاً فصلی و وابسته به اقلیم است و فرد تازه‌کار بهتر است قبل از خرید تعداد زیادی کندو، آموزش عملی ببیند. زنبورداری نیز در طرح‌های مورد حمایت اعلام‌شده توسط جهاد کشاورزی دیده می‌شود.
3. پرورش بوقلمون، مرغ بومی و سایر طیور
پرورش طیور یکی از شناخته‌شده‌ترین کسب‌وکارهای روستایی است، اما هزینه خوراک، بیماری‌ها و بازار فروش می‌توانند سود طرح را به‌شدت تغییر دهند.
برای مثال، جهاد کشاورزی کهگیلویه در سال ۱۴۰۵ نمونه‌ای از توسعه پرورش بوقلمون توسط یک بانوی روستایی را به‌عنوان فعالیت اشتغال‌زا معرفی کرده و بر نقش آموزش‌های ترویجی و حمایت‌های فنی در چنین طرح‌هایی تأکید کرده است.
بنابراین قبل از خرید جوجه یا ساخت سالن، ظرفیت بازار منطقه و هزینه تأمین خوراک را محاسبه کنید.
4. دامداری و پرورش دام سبک
پرورش گوسفند و بز در بسیاری از مناطق روستایی سابقه طولانی دارد و همچنان یکی از گزینه‌های مهم اشتغال است.
اما داشتن فضای خالی در روستا به معنی سودآور بودن دامداری نیست. هزینه خوراک، آب، واکسیناسیون، تلفات احتمالی، نیروی کار و قیمت فروش باید در طرح اقتصادی محاسبه شوند.
اگر مرتع یا منابع خوراک ارزان در دسترس نباشد، دامداری ممکن است سرمایه در گردش قابل توجهی بخواهد.
5. احداث گلخانه
گلخانه از گزینه‌های جذاب برای افزایش تولید در واحد سطح است و بسته به اقلیم می‌توان برای تولید سبزی، صیفی، گل و گیاه، نشا و برخی محصولات تخصصی از آن استفاده کرد.
در این شغل، وجود آب مناسب و بازار فروش از خود سازه گلخانه مهم‌تر است. داشتن گلخانه‌ای مجهز بدون مشتری عمده یا مسیر توزیع مناسب می‌تواند سرمایه را برای مدت طولانی درگیر کند.
وزارت جهاد کشاورزی در ساختار رسمی خود حوزه امور باغبانی و همچنین شرکت شهرک‌های کشاورزی را در زنجیره مرتبط با توسعه تولید کشاورزی دارد.
6. کشت گیاهان دارویی
برای بعضی روستاهای کم‌آب، کشت محصولاتی متناسب با اقلیم مانند برخی گیاهان دارویی می‌تواند منطقی‌تر از محصولات پرمصرف باشد.
اما نباید صرفاً براساس قیمت بالای یک گیاه در بازار تصمیم گرفت. هزینه برداشت، خشک‌کردن، استانداردسازی و پیدا کردن خریدار عمده اهمیت زیادی دارد.
در سال ۱۴۰۵ نیز جهاد کشاورزی بر توسعه زنجیره ارزش و صنایع تبدیلی گیاهان دارویی در برخی استان‌ها تأکید کرده است.
7. کشت گل محمدی
گل محمدی در مناطقی که از نظر اقلیمی مناسب هستند می‌تواند در کنار تولید گل، زمینه فعالیت‌های دیگری مانند خشک‌کردن گلبرگ و فرآوری را ایجاد کند.
برای نمونه، جهاد کشاورزی استان البرز در سال ۱۴۰۵ از برنامه توسعه کشت گل محمدی در این استان خبر داده است. این نمونه نشان می‌دهد انتخاب محصول باید متناسب با برنامه و ظرفیت کشاورزی همان منطقه انجام شود.
8. پرورش ماهی و آبزیان
اگر منابع آبی و مجوزهای موردنیاز وجود داشته باشد، آبزی‌پروری نیز می‌تواند در گروه مشاغل روستایی قرار گیرد.
نوع ماهی، کیفیت و دمای آب، هزینه خوراک، تأمین بچه‌ماهی و فاصله تا بازار مصرف روی توجیه اقتصادی پروژه اثر می‌گذارند. شیلات نیز یکی از سازمان‌های وابسته به وزارت جهاد کشاورزی است و آبزی‌پروری در برخی تسهیلات پرداخت‌شده بخش کشاورزی دیده شده است.
9. بسته‌بندی محصولات کشاورزی
گاهی سودآورترین کار روستا تولید بیشتر نیست، بلکه جلوگیری از فروش محصول به‌صورت فله است.
فرض کنید در یک روستا گردو، حبوبات، سبزی خشک یا میوه خشک تولید می‌شود. ایجاد یک واحد کوچک سورت، بسته‌بندی و عرضه می‌تواند ارزش افزوده بیشتری نسبت به فروش مستقیم محصول خام ایجاد کند.
بسته‌بندی مواد غذایی نیز از جمله زمینه‌هایی است که در گزارش رسمی جهاد کشاورزی برای طرح‌های دریافت‌کننده تسهیلات ذکر شده است.
10. صنایع تبدیلی کشاورزی
صنایع تبدیلی یعنی محصول خام را به محصولی با ارزش افزوده و معمولاً ماندگاری بیشتر تبدیل کنیم.
برای مثال فروش انگور خام یک فعالیت کشاورزی است، اما تولید کشمش و بسته‌بندی آن یک مرحله به زنجیره ارزش اضافه می‌کند. همین منطق درباره میوه خشک، سبزی خشک، فرآوری گیاهان دارویی و بسیاری از محصولات دیگر وجود دارد.
وزارت جهاد کشاورزی دارای «مرکز توسعه مکانیزاسیون و صنایع کشاورزی» است و توسعه صنایع تبدیلی نیز در برنامه‌های استانی این وزارتخانه دنبال می‌شود.
کدام شغل روستایی سرمایه کمتری می‌خواهد؟
نمی‌توان برای همه روستاها یک عدد مشخص تعیین کرد؛ قیمت تجهیزات و نهاده‌ها دائماً تغییر می‌کند. با این حال معمولاً فعالیت‌های کوچک خانگی مانند خشک‌کردن و بسته‌بندی محصولات، تولید برخی فرآورده‌های غذایی، زنبورداری محدود یا پرورش قارچ کوچک می‌توانند سرمایه اولیه کمتری نسبت به احداث دامداری صنعتی، گلخانه بزرگ یا واحد شیلاتی نیاز داشته باشند.
کم بودن سرمایه اولیه نباید تنها معیار انتخاب باشد. شغلی که در روستای شما مواد اولیه، مشتری یا مزیت محلی ندارد حتی با سرمایه اندک هم ممکن است شکست بخورد.
برای گرفتن تسهیلات جهاد کشاورزی از کجا شروع کنیم؟
وزارت جهاد کشاورزی در درگاه رسمی خود «سامانه مجوزهای الکترونیکی کشاورزی» و «سامانه یکپارچه تسهیلات اعتباری (سیتا)» را در میان سامانه‌های اصلی معرفی کرده است.
مسیر عملی معمولاً به این شکل است:
- ابتدا به مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان یا مرکز خدمات کشاورزی منطقه مراجعه کنید و بپرسید برای رشته موردنظر شما در حال حاضر چه اعتبار یا طرح حمایتی فعالی وجود دارد؛ سپس وضعیت مجوز، زمین یا محل اجرا، آب و زیرساخت را مشخص کنید، طرح اقتصادی و هزینه‌ها را آماده کنید و در صورت اعلام فراخوان، درخواست را از مسیر معرفی‌شده ثبت کنید. معرفی طرح به بانک به معنی تصویب قطعی وام نیست و ارزیابی بانک، اعتبار طرح و شرایط متقاضی نیز در نتیجه نهایی نقش دارند.
میزان وام، نرخ سود، دوره تنفس و بانک عامل را نباید براساس اعداد قدیمی سایت‌ها یا شبکه‌های اجتماعی در نظر گرفت؛ این موارد ممکن است با تغییر سال، منبع اعتبار و نوع طرح متفاوت باشند.
چه مدارکی ممکن است لازم باشد؟
مدارک دقیق برای هر طرح متفاوت است، اما معمولاً اطلاعات هویتی متقاضی، مشخصات محل اجرای طرح، مدارک زمین یا قرارداد قانونی محل، مجوزهای مرتبط، طرح توجیهی و برآورد سرمایه موردنیاز از مواردی هستند که در فرایندهای بررسی طرح مطرح می‌شوند.
برای فعالیت‌هایی مانند گلخانه، دامداری، مرغداری یا صنایع غذایی، موضوع مجوزها اهمیت بیشتری دارد. بنابراین بهتر است قبل از خرید تجهیزات سنگین، وضعیت صدور مجوز همان فعالیت را بررسی کنید.
آیا برای گرفتن وام حتماً باید روستایی باشیم؟
تسهیلاتی که مشخصاً از محل برنامه‌های اشتغال روستایی پرداخت می‌شوند، براساس قوانین و دستورالعمل همان برنامه برای فعالیت‌های واقع در مناطق هدف تعریف می‌شوند. قانون حمایت از توسعه و ایجاد اشتغال پایدار نیز مشخصاً بر مناطق روستایی و عشایری تمرکز دارد.
اما تمام تسهیلات جهاد کشاورزی لزوماً «وام روستایی» نیستند. بعضی خطوط اعتباری می‌توانند براساس نوع فعالیت کشاورزی تعریف شوند. به همین دلیل باید مشخص شود متقاضی دنبال کدام نوع تسهیلات است.
بهترین شغل روستایی کدام است؟
بهترین انتخاب لزوماً شغلی نیست که بیشترین وام را بگیرد. برای یک روستای کوهستانی ممکن است زنبورداری و گیاهان دارویی مناسب باشد؛ در منطقه‌ای دیگر باغداری یا دام سبک و در حاشیه یک شهر بزرگ تولید گلخانه‌ای و بسته‌بندی می‌تواند بازار بهتری داشته باشد.
قبل از انتخاب نهایی چهار موضوع را کنار هم قرار دهید: ظرفیت طبیعی روستا، مهارت خودتان، سرمایه واقعی و بازار فروش. اگر یکی از این چهار مورد وجود نداشته باشد، حتی دریافت تسهیلات ارزان هم تضمین‌کننده موفقیت کسب‌وکار نیست.
نکات مهم درباره مشاغل روستایی جهاد کشاورزی
اول بازار را پیدا کنید، بعد وام بگیرید
یکی از اشتباهات رایج این است که ابتدا به دنبال وام باشید و بعد تصمیم بگیرید چه کاری راه بیندازید. بهتر است اول بازار فروش، هزینه تولید و توانایی خودتان را بررسی کنید و سپس سراغ تسهیلات بروید.
فقط به کشاورزی و دامداری فکر نکنید
مشاغل روستایی فقط کشت محصول یا پرورش دام نیستند. بسته‌بندی، خشک‌کردن میوه و سبزی، فرآوری گیاهان دارویی، تولید مواد غذایی و صنایع تبدیلی نیز می‌توانند درآمد مناسبی ایجاد کنند.
گاهی فرآوری محصولی که در روستا فراوان تولید می‌شود، از تولید دوباره همان محصول سودآورتر است.
بعضی مشاغل زمین زیادی نمی‌خواهند
اگر زمین کشاورزی ندارید، همچنان گزینه‌هایی مانند زنبورداری، پرورش قارچ، بسته‌بندی محصولات، تولید میوه خشک، صنایع غذایی خانگی و بعضی فعالیت‌های خدماتی کشاورزی قابل بررسی هستند.
آموزش را قبل از سرمایه‌گذاری جدی بگیرید
پرورش قارچ، زنبورداری، دامداری یا گلخانه در ظاهر ساده به نظر می‌رسند، اما اشتباه در مدیریت می‌تواند خسارت زیادی ایجاد کند. قبل از خرید تجهیزات، از جهاد کشاورزی شهرستان درباره دوره‌های آموزشی و ترویجی مرتبط سؤال کنید.
تمام پول را صرف ساختمان و تجهیزات نکنید
بخشی از سرمایه باید برای هزینه‌های جاری باقی بماند. خوراک دام، نهاده، بسته‌بندی، حمل‌ونقل، برق، آب، دارو و نیروی کار هزینه‌هایی هستند که پس از راه‌اندازی کسب‌وکار ادامه پیدا می‌کنند.
به همین دلیل هنگام محاسبه سرمایه، «سرمایه ثابت» و «سرمایه در گردش» را جدا در نظر بگیرید.
درباره بیمه هم سؤال کنید
کشاورزی و دامپروری ممکن است تحت تأثیر خشکسالی، سرمازدگی، بیماری و حوادث طبیعی قرار گیرند. هنگام مراجعه به جهاد کشاورزی فقط درباره وام سؤال نکنید؛ شرایط بیمه فعالیت موردنظر را نیز بررسی کنید.
فعالیت گروهی می‌تواند هزینه‌ها را کمتر کند
برای بعضی کسب‌وکارها، خرید دستگاه و تجهیزات به‌صورت انفرادی صرفه اقتصادی ندارد. چند تولیدکننده روستا می‌توانند برای خرید تجهیزات سورت، بسته‌بندی، فرآوری یا حمل محصول با یکدیگر همکاری کنند.
بهترین شغل برای هر روستا متفاوت است
هیچ شغلی را نمی‌توان برای تمام مناطق بهترین گزینه دانست. قبل از انتخاب، این چهار مورد را بررسی کنید:
- مواد اولیه و امکانات موجود در روستا
- مهارت و تجربه خودتان
- میزان سرمایه
- بازار فروش محصول
مهم‌ترین سؤال این است: «محصول یا خدمتم را دقیقاً به چه کسی می‌فروشم؟» اگر پاسخ مشخصی ندارید، بهتر است قبل از گرفتن وام و خرید تجهیزات، بازار را بیشتر بررسی کنید.
قبل از مراجعه به جهاد کشاورزی این اطلاعات را آماده کنید
نام فعالیت، محل اجرای طرح، مقدار زمین یا فضای موجود، وضعیت آب و برق، سرمایه شخصی، تجربه کاری و بازار احتمالی فروش را روی یک برگه بنویسید. با داشتن این اطلاعات، کارشناس جهاد کشاورزی بهتر می‌تواند شما را برای مجوز و تسهیلات مناسب راهنمایی کند.
در نهایت، بهترین شغل روستایی لزوماً کاری نیست که بیشترین وام را داشته باشد؛ کاری مناسب‌تر است که با امکانات منطقه سازگار باشد، مشتری داشته باشد و بتوانید آن را به‌درستی مدیریت کنید.
جمع‌بندی
لیست مشاغل روستایی جهاد کشاورزی بسیار گسترده‌تر از کشاورزی سنتی است. دامداری، پرورش طیور، زنبورداری، قارچ، گلخانه، گیاهان دارویی، گل محمدی، آبزی‌پروری، بسته‌بندی و صنایع تبدیلی همگی می‌توانند بسته به ظرفیت منطقه در حوزه فعالیت‌های کشاورزی و روستایی قرار گیرند.
نکته مهم این است که قبل از تهیه طرح یا حساب کردن روی مبلغ خاصی از وام، شرایط همان سال و همان شهرستان را از جهاد کشاورزی بررسی کنید. در سال ۱۴۰۵ نیز سامانه‌های مجوز و تسهیلات در درگاه رسمی وزارت جهاد کشاورزی معرفی شده‌اند، اما فعال بودن یک ردیف اعتباری مشخص و شرایط آن باید در زمان اقدام بررسی شود.
به‌جای پرسیدن «کدام شغل بیشترین وام را دارد؟» بهتر است ابتدا مشخص کنید «در روستای من چه محصول یا خدمتی مشتری دارد؟» پاسخ همین سؤال معمولاً بهترین نقطه شروع برای انتخاب یک شغل روستایی پایدار است.
با عرض سلام بنده میتونم چون غریب ۱۰ سال هست که روستا سکونت دارم خودم فوق دیپلم حسابداری که هم کشاورزی و سوپر مارکت دارم و همچنین خانم بنده لیسانس مدیریت بازرگانی که یک دروه دهیار روستا بود مغازه ای به مساحت۷۰ متر تجاری و انباری به ابعاد۱۰۰متر هستم میخواستم با کمی کمک دولت و شما بتونیم اینجا را گسترش بدیم و هم امانت برای زنان و جوانان روستا فراهم کنیم تا همین جا ایجاد اشتغال ودرآمد زایی کنند فقط احتیاج به کمی سرمایه دارند که می‌توانیم بصورت وام به آنها بدهیم ومحصولاتشون از قبیل فرش کشمش انگور گندم و جو میوجات از اونا خریداری کنیم تا از روستا هم مهاجرت نکنند ممنون